FAS Direkt Grafi ve MRG

Femoroasetabular sıkışma (FAS) sendromu, kalça hareketi sırasında femur ve asetabulum arasındaki patolojik temastan kaynaklanan, özellikle genç ve fiziksel olarak aktif kişilerde erken eklem dejenerasyonuna neden olan bir hastalıktır. Femur, asetabulum veya her ikisini de ilgilendiren yapısal anormalliklerden kaynaklanır. “Cam” ve “Pincer” olmak üzere iki tipi vardır. Çoğunlukla iki tip aynı kalçada birlikte görülür. “Cam” tipinde femur başı sferisitesinde bozulma ve baş-boyun bileşkesinde kemik çıkıntı mevcuttur. “Pincer” tipinde ise asetabuler örtünmede artış veya asetabulumda retroversiyon sözkonusudur.

Cam tipi sıkışmanın etyolojisinde sferik olmayan femur başı ve koksa vara gibi yapısal durumlar yanı sıra, yanlış kaynayan femur boyun fraktürleri gibi posttravmatik sekel değişiklikler, Perthes hastalığı ve slipped capital femoral epiphysis (SCFE) gibi çocukluk çağı ortopedik sorunları ve femoral osteotomi gibi iatrojenik patolojiler bulunmaktadır.

Pincer tipinin etyolojisinde asetabuler retroversiyon, koksa profunda, os asetabuli, protrüzyo asetabuli ve asetabulumun kronik rezidüel displazisi gibi yapısal anomaliler, posttravmatik asetabuler deformite ve displastik kalça ameliyatları sonrası asetabuler retroversiyonun artması yer almaktadır.

Her iki durumda da kalça hareketi sırasında femur ile asetabulum arasında oluşan kronik mikrotravma sonucu, labrum dediğimiz menisküs benzeri kıkırdak yapıda ve eklem kıkırdağında dejenerasyon başlar. Labrumun dejenerasyonu ve daha sonra da yırtılması ile birlikte, zamanında tedavi edilmeyen olgularda komşu asetabuler eklem kıkırdağının ilerleyici hasarı, eklem dejenerasyonunun (osteoartritin) başlamasına sebep olur. Bu nedenle FAS’ın erken dönemde tanınması ve tedavi edilmesi, hastanın hayat kalitesinin arttırılması ve ileriki dönemlerde proteze gereksinimin azaltılması veya geciktirilmesi için gereklidir. FAS hastaları genellikle genç ve fiziksel olarak aktif kişiler olup yavaş başlayan, özellikle fleksiyon ve iç rotasyonda oluşan kalça ve kasık ağrısı ile hareket kısıtlılığından yakınırlar. Ağrı zamanla giderek artar ve aktivite bağımlıdır. Cam tipi FAS daha çok genç atletik erkeklerde, pincer tipi FAS ise orta yaş atletik kadınlarda görülür. FAS’ın tanısı, hastanın şikayetleri, fiziksel muayene bulguları ve radyolojik görüntüleme yöntemleri ile koyulur.

Radyografi normal “ön-arka” pozisyonda ve cam tipi düşünüldüğünde, anterior baş-boyun bileşkesini daha iyi gösteren “Dunn” dediğimiz özel bir pozisyonda çekilir. Bulgular normal olabileceği gibi, cam tipinde femur baş-boyun bileşke anterolateralinde kemik çıkıntı, konturdaki konveksitede azalma ve kemikte kistik değişiklikler, pincer tipinde os asetabuli, asetabulum kenarında ossifikasyon veya asetabuler retroversiyon bulguları (“crossover” veya “posterior duvar” belirtileri) görülebilir.

Resim 1: Ön-arka grafide tümsek tipi femoro-asetabuler sıkışma bulgusu Resim 2 : Dunn grafisinde alfa açısının ölçülmesi
“Crossover” belirtisi, asetabulumun anterosuperior konturunun posterior duvara göre daha lateralde yer almasından kaynaklanır. Böylece normalde daha medialde olan anterior duvar, ön-arka grafide posterior duvar ile çakışmazken, retroversiyon durumunda çaprazlaşarak “8” görüntüsü oluşturmakta ve buna “crossover veya 8 belirtisi” adı verilmektedir. “Posterior duvar” belirtisinde ise, normalde posterior duvarın posterior köşesine ait çizgi femur başının santrali veya daha lateralinden geçerken, retroversiyon durumunda posterior örtünmedeki azalmadan dolayı daha medialden geçer. Osteoartritin geliştiği olgularda dejenerasyonun klasik bulguları olan eklem aralığında daralma, kemik köşelerde osteofitler, subkondral kist formasyonları ve skleroz görülür.

Femur baş ve boynundan geçen oblik aksiyal kesitlerde BT ve MR ile de hesaplanabilen alfa açısı, cam lezyonlarının tanısında duyarlıdır. Femur beş ve boynunun merkezinden geçen çizgi ile femur başı merkezinden baş-boyun bileşkesine uzanan çizgi arasındaki açı alfa açısıdır. Normalde 42 derece civarında iken FAS’ta 55 derecenin üzerindedir. BT (bilgisayarlı tomografi) ve 3 boyutlu görüntüler ile normal kemik yapı ve yapısal anomaliler daha net biçimde ortaya konabilir.

Resim 3: 3 Boyutlu Bilgisayarlı tomografide tümsek tipi femoro-asetabuler sıkışma, sağ operasyonla düzeltilmiş, solda tümsek belirgin
MR görüntüleme ise özellikle erken dönemde labrum dejenerasyonu, labrum yırtığı, yırtığa eşlik eden paralabral kistler ve kıkırdak hasarını görüntülemede en etkin yöntemdir. Ayrıca kemikteki ödemi gösterebilen tek inceleme MR’dir. Bununla birlikte konvansiyonel MR ile labrum yırtığının ortaya konamadığı ancak klinik şüphenin devam ettiği durumlarda, eklem içi dilüe kontrast madde enjeksiyonu ile yapılan MR artrografi incelemesine de başvurulabilir.

Resim 4: MR görüntülemede lineer labrum yırtığı ve tümsek lezyonu
 
Buradasınız: Ana Sayfa FAS Direkt Grafi ve MRG